Śródmieście ma pięć zielonych przestrzeni zasługujących na miano parku: fragment ogromnego Parku nad Opływem Motławy, historyczny Park Świętopełka, a także trzy popularne skwery, Niemena, Polskich Harcerzy i Plac Wałowy. To najgęściej zabudowana historycznie dzielnica Gdańska, więc jej zieleń ma zupełnie inny charakter niż osiedlowe parki na obrzeżach miasta.
Dlaczego akurat te pięć miejsc?
W ścisłym centrum trudno o rozległe tereny zielone, dlatego zieleń Śródmieścia skupia się w kameralnych skwerach wplecionych w historyczną zabudowę, uzupełnionych fragmentem jednego z największych parków miejskich, leżącego na granicy aż czterech dzielnic.
Park nad Opływem Motławy, trzeci co do wielkości w Gdańsku
Śródmieście graniczy od północy z Parkiem nad Opływem Motławy, liczącym niemal 42 hektary, licząc razem z terenami wodnymi. To poforteczny park, rozciągający się od ulicy Okopowej do Elbląskiej, wzdłuż zachowanych XVII-wiecznych bastionów wzniesionych w stylu wczesnej szkoły niderlandzkiej. Granice parku biegną dokładnie po linii Opływu Motławy, więc oprócz Śródmieścia obejmują też fragmenty Olszynki, Oruni-Świętego Wojciecha-Lipiec i Rudnik.
Rosną tu klony, jesiony i kasztanowce, a nad wodą zaobserwowano ponad 90 gatunków ptaków oraz liczne płazy i nietoperze, co czyni ten teren jednym z cenniejszych przyrodniczo miejsc w tej części miasta. Miasto prowadzi obecnie warsztaty projektowe z mieszkańcami, mające wypracować wspólną wizję docelowego zagospodarowania całego obszaru.
Park Świętopełka, zieleń w miejscu przedwojennej zabudowy
Park leży w kwartale ulic Szeroka, Grobla II, Świętojańska i Szklary. Przed drugą wojną światową stała tu gęsta zabudowa mieszkaniowa, przecięta biegnącą z północy na południe ulicą Księżą. Po wojnie budynków nigdy nie odbudowano, a teren z czasem zamienił się w zielony skwer.
Gruntowną rewitalizację przeprowadzono w 2016 roku kosztem 1,55 miliona złotych, w całości sfinansowanych przez miasto. W ramach prac powstały kamienne alejki piesze, plac rekreacyjny z urządzeniami do zabawy, a park wzbogaciły nowe nasadzenia, w tym sześć srebrzystych lip i jedna jarzębina szwedzka. Na terenie ustawiono też dwadzieścia pięć ławek, czternaście foteli oraz dziewięć murków do siedzenia.
Skwer Niemena, zielony przystanek w sercu miasta
Skwer imienia Czesława Niemena, popularnie zwany Hucisko od nazwy pobliskiego przystanku, leży tuż przy Nowym Ratuszu. Codziennie przechodzą przez niego tysiące osób spieszących na przystanki autobusowe i tramwajowe.
Wiosną 2024 roku Gdański Zarząd Dróg i Zieleni zrealizował tu projekt „Zieleń na Hucisku”, w ramach którego posadzono ponad 800 berberysów, blisko tysiąc krzewów suchodrzewu, 200 cisów oraz jedenaście grabów. Wytyczono też wygodną ścieżkę ułatwiającą przejście przez zieleniec.
Skwer Polskich Harcerzy, oaza przy Targu Rakowym
Skwer leży między Wałami Jagiellońskimi a Targiem Rakowym, tuż za Kunsztem Wodnym. Przez jego środek przepływa Kanał Raduni, którego brzegi łączy charakterystyczna, stylowa kładka.
To miejsce z wyjątkowym, wiekowym drzewostanem, obejmującym platany, dęby, lipy i klony, a także dwa pomniki przyrody, topolę białą i miłorząb dwuklapowy. Na skwerze stoją cztery pomniki, w tym poświęcony pamięci harcerzy poległych podczas drugiej wojny światowej, co nadaje temu miejscu wyraźnie upamiętniający charakter.
Plac Wałowy, zieleniec sprzed półtora wieku
Najstarszy z opisanych tu terenów zielonych powstał już w 1872 roku, na dawnym placu ćwiczeń, i zajmuje 0,63 hektara powierzchni w kształcie trapezu. Od ulicy oddzielają go rzędy lip, a w centrum, na skrzyżowaniu dwóch alej lipowych, znajdował się niegdyś okrągły placyk z fontanną zasilaną wodami Kanału Raduni.
Rewitalizację Dolnego Miasta rozpoczęto w 2010 roku, a w 2016 roku do obszaru rewitalizacji włączono także Stare Przedmieście wraz z Placem Wałowym, co otworzyło drogę do dalszych prac nad tą częścią miasta.
Który z nich odwiedzić?
Kto szuka dużej przestrzeni i kontaktu z przyrodą, powinien wybrać się nad Opływ Motławy. Miłośnicy historii docenią Park Świętopełka i Skwer Polskich Harcerzy, a osoby przemierzające centrum między przystankami i tak codziennie mijają Skwer Niemena, nawet o tym nie myśląc.
Dla mieszkańców i turystów Śródmieścia te pięć miejsc razem pokazuje, że nawet najgęściej zabudowana dzielnica Gdańska potrafi znaleźć przestrzeń na zieleń, wplatając ją w historyczną tkankę miasta zamiast wypierać ją poza jej granice.
Źródła:
Wspólnie planujemy Park Opływu Motławy – gdansk.pl
Rewitalizacja Parku Świętopełka – gdansk.pl
Metamorfoza skweru Niemena – gdansk.pl
Remont Skweru im. Polskich Harcerzy – gdansk.pl
Dolne Miasto i Plac Wałowy – brg.gda.pl
Park nad Opływem Motławy – Wikipedia
