Gdańsk poza utartym szlakiem to miejsca, do których większość turystów nie dociera, choć leżą kilka przystanków od Długiego Targu: twierdza strzegąca dawnego ujścia Wisły, siedemnastowieczna śluza na Dolnym Mieście, dziewiętnastowieczny zbiornik wody ukryty we wzgórzu, wieża widokowa w Lasach Oliwskich czy rezerwat, w którym gniazdują rzadkie rybitwy. Wybraliśmy 11 mniej znanych miejsc i przy każdym piszemy, co tam zobaczysz i jak się tam dostać.
Te nieoczywiste miejsca ułożyliśmy w cztery krótkie wyprawy: nad ujście Wisły, wzdłuż dawnych fortyfikacji, na południe miasta i do Oliwy. Każdą można przejść w kilka godzin, a dwie z nich łatwo połączyć ze zwiedzaniem Głównego Miasta.
Nad ujściem Wisły – twierdza i latarnia
Po obu stronach kanału portowego, tam gdzie dawniej Wisła wpadała do morza, stoją dwa zabytki związane z żeglugą. Dotrzesz do nich komunikacją miejską, a w sezonie także statkiem z centrum.
1. Twierdza Wisłoujście – strażniczka dawnego portu
Twierdza Wisłoujście stoi nad Martwą Wisłą, przy dawnym głównym wejściu do portu gdańskiego. Przez wieki kontrolowała statki kupieckie, chroniła je i wskazywała drogę światłem latarni, a do XIX wieku miała też znaczenie militarne. Jej sercem jest cylindryczna wieża, która do 1758 roku służyła jako latarnia morska, otoczona ceglanym wieńcem z domami oficerskimi i czterobastionowym fortem. Fundamenty opierają się na drewnianych skrzyniach wypełnionych kamieniami. Twierdza jest dziś oddziałem Muzeum Gdańska.
| Adres: | Stara Twierdza 1, 80-551 Gdańsk |
|---|---|
| Godziny otwarcia: | pon.–wt. zamknięte; śr.–niedz. 10:00–16:00 |
| Ocena w Mapach Google: | 4,6 (4 990 opinii) |
| Telefon: | 509 226 350 |
| Jak dojechać: | Dojazd w Mapach Google |
2. Latarnia morska w Nowym Porcie
Po drugiej stronie kanału stoi latarnia zbudowana w latach 1893–1894, wysoka na ponad 31 m. Była pierwszą latarnią nad Bałtykiem używającą światła elektrycznego, a na jej szczycie działała kula czasu, której spadek w południe pozwalał nawigatorom sprawdzić chronometry. Latarnię można zwiedzać, a z jej galerii widać wejście do portu. Więcej o tej części miasta piszemy w przewodniku po nadmorskich dzielnicach Gdańska.
| Adres: | Przemysłowa 6, 80-542 Gdańsk |
|---|---|
| Godziny otwarcia: | pon. zamknięte; wt.–niedz. 10:00–18:00 |
| Ocena w Mapach Google: | 4,6 (4 561 opinii) |
| Telefon: | 601 150 251 |
| Jak dojechać: | Dojazd w Mapach Google |
Wzdłuż dawnych fortyfikacji – Dolne Miasto i Góra Gradowa
W XVII wieku Gdańsk otoczono pierścieniem bastionów i fos. Z tych umocnień zachowało się więcej, niż się wydaje, a większość leży kilkanaście minut spacerem od Głównego Miasta.
3. Śluza Kamienna i bastiony Żubr i Wilk
Śluza Kamienna na Dolnym Mieście powstała w latach 1619–1624 według projektu holenderskich inżynierów, pod nadzorem Jana Strakowskiego. Stoi między bastionami Żubr i Wilk, w miejscu, gdzie Motława przecina dawną fosę. Była jednocześnie elementem fortyfikacji i ochrony przed powodzią: zamykano ją czterema parami wrót, a jedna jej część doprowadzała wodę na koła młyna. Stąd blisko do terenów zielonych wzdłuż Opływu Motławy.
| Adres: | Grodza Kamienna 80-740, 80-001 Gdańsk |
|---|---|
| Godziny otwarcia: | pon.–niedz. Czynne całą dobę |
| Ocena w Mapach Google: | 4,7 (576 opinii) |
| Jak dojechać: | Dojazd w Mapach Google |
4. Brama Nizinna i Bastion św. Gertrudy
Brama Nizinna z 1626 roku była jedną z czterech nowożytnych bram miasta, po jednej na każdą stronę świata, i prowadziła do Gdańska od strony Żuław. Zbudował ją Jan Strakowski. Przylega do niej Bastion św. Gertrudy, jedyny bastion zachodniego ciągu, który zachował się w oryginalnym kształcie. W jego wnętrzu kryją się ceglane kazamaty, w których dawniej trzymano proch i amunicję.
| Adres: | Grodza Kamienna 5, 80-821 Gdańsk |
|---|---|
| Godziny otwarcia: | obiekt zewnętrzny, dostępny przez całą dobę |
| Ocena w Mapach Google: | 4,7 (363 opinii) |
| Jak dojechać: | Dojazd w Mapach Google |
5. Hevelianum na Górze Gradowej
Hevelianum działa w odrestaurowanych budynkach dawnego fortu na Górze Gradowej, nad dworcem Gdańsk Główny. W pofortecznych obiektach są interaktywne wystawy o fizyce, matematyce, geografii i historii fortyfikacji, a w dawnej Wozowni Artyleryjskiej restauracja. Z punktu widokowego na wzgórzu widać panoramę Głównego Miasta. Ten fragment miasta opisujemy też we wpisie o parkach w Śródmieściu.
| Adres: | Gradowa 6, 80-802 Gdańsk |
|---|---|
| Godziny otwarcia: | pon. zamknięte; wt.–pt. 08:00–16:00; sob.–niedz. 10:00–18:00 |
| Ocena w Mapach Google: | 4,5 (1 960 opinii) |
| Telefon: | 58 742 33 52 |
| Jak dojechać: | Dojazd w Mapach Google |
6. Cmentarz Nieistniejących Cmentarzy
U stóp Góry Gradowej, w pobliżu kościoła Bożego Ciała, w 2002 roku powstał symboliczny cmentarz upamiętniający 27 gdańskich cmentarzy różnych wyznań, zlikwidowanych głównie w latach 70. XX wieku. Po wielu z nich zostały tylko parki z szpalerami drzew, wyznaczającymi dawne aleje. To jedno z najbardziej poruszających miejsc w Gdańsku, a zarazem przypomnienie, ile warstw historii kryje miasto.
| Adres: | 3 Maja, 80-802 Gdańsk |
|---|---|
| Godziny otwarcia: | pon.–niedz. Czynne całą dobę |
| Ocena w Mapach Google: | 4,8 (30 opinii) |
| Telefon: | 58 524 45 63 |
| Jak dojechać: | Dojazd w Mapach Google |
Południe miasta – zbiornik wody we wzgórzu
Na Oruni, niedaleko Parku Oruńskiego, kryje się zabytek techniki, o którym wie niewielu gdańszczan.
7. Zbiornik Wody Stara Orunia
Zbiornik oddano do użytku w 1869 roku jako część pierwszego nowoczesnego wodociągu Gdańska, zbudowanego za burmistrza Leopolda von Wintera. Wodę doprowadzano grawitacyjnie z Pręgowa, a zbiornik działał jak wieża ciśnień ukryta we wzgórzu. Dziś to punkt widokowy i obszar Natura 2000, bo w jego wnętrzu żyją nietoperze. Wnętrze zwiedza się z przewodnikiem w sezonie, a poza nim obiekt jest zamknięty. W środku jest ok. 10°C, więc nawet latem warto wziąć bluzę. Po drodze warto zajrzeć do Parku Oruńskiego, opisanego w przewodniku po najładniejszych parkach w Gdańsku.
| Adres: | Kampinoska 61, 80-180 Gdańsk |
|---|---|
| Godziny otwarcia: | zwiedzanie z przewodnikiem w sezonie, poza sezonem zamknięte |
| Ocena w Mapach Google: | 4,8 (903 opinii) |
| Telefon: | 535 618 486 |
| Jak dojechać: | Dojazd w Mapach Google |
Oliwa i Lasy Oliwskie – kuźnia, dolina i wieża
Za Parkiem Oliwskim zaczynają się Lasy Oliwskie, a w nich kilka miejsc, do których prowadzą tylko leśne drogi. Więcej o samej dzielnicy przeczytasz na stronie Oliwa.
8. Kuźnia Wodna w Oliwie
Kuźnia napędzana kołem wodnym działała tu już w XVI wieku, a najstarszy zachowany dokument z 1597 roku opisuje jej sprzedaż opatowi cystersów. Jeszcze w 1830 roku produkowano w niej prawie 200 ton wyrobów metalowych. Pracowała do 1948 roku, a po odbudowie w latach 60. i 70. stała się muzeum. Dziś jest oddziałem Muzeum Gdańska, w którym zobaczysz koło wodne i dawne urządzenia kuźni. Kuźnia jest otwierana sezonowo, a goście wspominają pokazy kowalskiego rzemiosła.
| Adres: | Bytowska 1, 80-328 Gdańsk |
|---|---|
| Godziny otwarcia: | otwarta sezonowo, sprawdź na stronie Muzeum Gdańska |
| Ocena w Mapach Google: | 4,5 (359 opinii) |
| Telefon: | 58 573 31 28 |
| Jak dojechać: | Dojazd w Mapach Google |
9. Dolina Radości
Dolina Radości to osiedle nad Potokiem Oliwskim, otoczone Lasami Oliwskimi. W 1896 roku leśnik Danz posadził tu brzozy, które ułożyły się w napis „DANZ 1896”, a w 1932 roku zbudowano skocznię narciarską, upamiętnioną dziś głazem z datą. W dolinie leży wiele głazów narzutowych, a wzdłuż potoku prowadzą szlaki turystyczne. To dobry spacer z Oliwy, połączony z obiadem w jednej z restauracji w Oliwie.
| Adres: | Bytowska 5b, 80-328 Gdańsk |
|---|---|
| Godziny otwarcia: | pon.–niedz. Czynne całą dobę |
| Ocena w Mapach Google: | 4,8 (157 opinii) |
| Jak dojechać: | Dojazd w Mapach Google |
10. Wieża widokowa na Pachołku
Na Wzgórzu Pachołek, 100 m n.p.m., stoi metalowa wieża widokowa o wysokości 15 m, zbudowana w 1975 roku. Wcześniej stała tu murowana wieża z 1882 roku, wysadzona w 1945 roku. Z tarasu rozciąga się widok na Oliwę, Gdańsk i Zatokę Gdańską. Na wzgórze prowadzą leśne ścieżki z Oliwy.
| Adres: | Tatrzańska, 80-330 Gdańsk |
|---|---|
| Godziny otwarcia: | pon.–niedz. Czynne całą dobę |
| Ocena w Mapach Google: | 4,8 (4 943 opinii) |
| Jak dojechać: | Dojazd w Mapach Google |
Wyspa Sobieszewska – rezerwat rybitw
Najdalej od centrum, ale też najbardziej dziko jest na wschodnim krańcu miasta, przy ujściu Przekopu Wisły.
11. Rezerwat Mewia Łacha
Rezerwat Mewia Łacha utworzono w 1991 roku przy ujściu Przekopu Wisły do Bałtyku. Gdańska część leży na Wyspie Sobieszewskiej, a większa po drugiej stronie rzeki. To jedyne w Polsce miejsce gniazdowania rybitw czubatych, w niektórych latach kilkuset par, a jesienią odpoczywają tu ptaki siewkowate i kaczki. Ptaki najlepiej obserwować z wyznaczonych miejsc, bez wchodzenia na łachy. Więcej o wyspie piszemy we wpisie o zieleni na Wyspie Sobieszewskiej.
| Adres: | 80-980 Gdańsk |
|---|---|
| Godziny otwarcia: | pon.–niedz. Czynne całą dobę |
| Ocena w Mapach Google: | 4,8 (3 214 opinii) |
| Jak dojechać: | Dojazd w Mapach Google |
Trasa po dawnych bastionach – Gdańsk ukryty w fortyfikacjach
Wiele z opisanych miejsc łączy jedna historia: budowa nowożytnych umocnień Gdańska w XVII wieku.
Czternaście bastionów wokół miasta
Gdy pod koniec XVI wieku Rzeczpospolita toczyła wojnę ze Szwecją, władze Gdańska postanowiły zastąpić średniowieczne mury nowoczesnymi fortyfikacjami. W latach 1623–1638 od południa i wschodu powstał ciąg czternastu bastionów typu staroholenderskiego, według projektu Korneliusa van den Boscha. Miasto otaczały ziemne wały z bramami po każdej stronie świata, a od zewnątrz podwójna fosa. Zewnętrzną fosę z czasem osuszono, a wewnętrzna to dzisiejszy Opływ Motławy.
Jak przejść trasę fortyfikacji?
Spacer warto zacząć przy Bramie Nizinnej, przejść obok Bastionu św. Gertrudy i Śluzy Kamiennej, a potem wzdłuż Opływu Motławy. Kto ma więcej czasu, może przejść pod Górę Gradową i zakończyć dzień w Hevelianum, z widokiem na Główne Miasto. Plan zwiedzania samego centrum znajdziesz w tekście co zwiedzić w Gdańsku w jeden dzień, a najważniejsze symbole miasta w przewodniku symbole Gdańska.
Źródła: Wikipedia; strony Muzeum Gdańska i Hevelianum; wizytówki miejsc w Mapach Google.
