Gdańsk poza utartym szlakiem – 11 mniej znanych miejsc, które warto zobaczyć

logo Informacje Gdańsk
Redakcja Informacje Gdańsk Zespół redakcyjny · przewodnik po Gdańsku
  • Opublikowano
  • Zaktualizowano
  • 7 min czytania
Obserwuj nas
Wieczorna uliczka na Głównym Mieście w Gdańsku

Gdańsk poza utartym szlakiem to miejsca, do których większość turystów nie dociera, choć leżą kilka przystanków od Długiego Targu: twierdza strzegąca dawnego ujścia Wisły, siedemnastowieczna śluza na Dolnym Mieście, dziewiętnastowieczny zbiornik wody ukryty we wzgórzu, wieża widokowa w Lasach Oliwskich czy rezerwat, w którym gniazdują rzadkie rybitwy. Wybraliśmy 11 mniej znanych miejsc i przy każdym piszemy, co tam zobaczysz i jak się tam dostać.

Te nieoczywiste miejsca ułożyliśmy w cztery krótkie wyprawy: nad ujście Wisły, wzdłuż dawnych fortyfikacji, na południe miasta i do Oliwy. Każdą można przejść w kilka godzin, a dwie z nich łatwo połączyć ze zwiedzaniem Głównego Miasta.

Nad ujściem Wisły – twierdza i latarnia

Po obu stronach kanału portowego, tam gdzie dawniej Wisła wpadała do morza, stoją dwa zabytki związane z żeglugą. Dotrzesz do nich komunikacją miejską, a w sezonie także statkiem z centrum.

1. Twierdza Wisłoujście – strażniczka dawnego portu

Twierdza Wisłoujście stoi nad Martwą Wisłą, przy dawnym głównym wejściu do portu gdańskiego. Przez wieki kontrolowała statki kupieckie, chroniła je i wskazywała drogę światłem latarni, a do XIX wieku miała też znaczenie militarne. Jej sercem jest cylindryczna wieża, która do 1758 roku służyła jako latarnia morska, otoczona ceglanym wieńcem z domami oficerskimi i czterobastionowym fortem. Fundamenty opierają się na drewnianych skrzyniach wypełnionych kamieniami. Twierdza jest dziś oddziałem Muzeum Gdańska.

Adres: Stara Twierdza 1, 80-551 Gdańsk
Godziny otwarcia: pon.–wt. zamknięte; śr.–niedz. 10:00–16:00
Ocena w Mapach Google: 4,6 (4 990 opinii)
Telefon: 509 226 350
Jak dojechać? Dojazd w Mapach Google

Twierdza Wisłoujście w Gdańsku – wieża dawnej latarni i domy oficerskie
Twierdza Wisłoujście, fot. 1bumer, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

2. Latarnia morska w Nowym Porcie

Po drugiej stronie kanału stoi latarnia zbudowana w latach 1893–1894, wysoka na ponad 31 m. Była pierwszą latarnią nad Bałtykiem używającą światła elektrycznego, a na jej szczycie działała kula czasu, której spadek w południe pozwalał nawigatorom sprawdzić chronometry. Latarnię można zwiedzać, a z jej galerii widać wejście do portu. Na szczycie wciąż działa kula czasu, którą widać z ulicy.

Adres: Przemysłowa 6, 80-542 Gdańsk
Godziny otwarcia: pon. zamknięte; wt.–niedz. 10:00–18:00
Ocena w Mapach Google: 4,6 (4 561 opinii)
Telefon: 601 150 251
Jak dojechać? Dojazd w Mapach Google

Dalsza część artykułu poniżej

Wzdłuż dawnych fortyfikacji – Dolne Miasto i Góra Gradowa

W XVII wieku Gdańsk otoczono pierścieniem bastionów i fos. Z tych umocnień zachowało się więcej, niż się wydaje, a większość leży kilkanaście minut spacerem od Głównego Miasta.

3. Śluza Kamienna i bastiony Żubr i Wilk

Śluza Kamienna na Dolnym Mieście powstała w latach 1619–1624 według projektu holenderskich inżynierów, pod nadzorem Jana Strakowskiego. Stoi między bastionami Żubr i Wilk, w miejscu, gdzie Motława przecina dawną fosę. Była jednocześnie elementem fortyfikacji i ochrony przed powodzią: zamykano ją czterema parami wrót, a jedna jej część doprowadzała wodę na koła młyna. Stąd blisko do terenów zielonych wzdłuż Opływu Motławy.

Adres: Grodza Kamienna 80-740, 80-001 Gdańsk
Godziny otwarcia: pon.–niedz. Czynne całą dobę
Ocena w Mapach Google: 4,7 (576 opinii)
Jak dojechać? Dojazd w Mapach Google

Śluza Kamienna na Dolnym Mieście w Gdańsku
Śluza Kamienna, fot. Artur Andrzej, CC0, Wikimedia Commons

4. Brama Nizinna i Bastion św. Gertrudy

Brama Nizinna z 1626 roku była jedną z czterech nowożytnych bram miasta, po jednej na każdą stronę świata, i prowadziła do Gdańska od strony Żuław. Zbudował ją Jan Strakowski. Przylega do niej Bastion św. Gertrudy, jedyny bastion zachodniego ciągu, który zachował się w oryginalnym kształcie. W jego wnętrzu kryją się ceglane kazamaty, w których dawniej trzymano proch i amunicję.

Adres: Grodza Kamienna 5, 80-821 Gdańsk
Godziny otwarcia: obiekt zewnętrzny, dostępny przez całą dobę
Ocena w Mapach Google: 4,7 (363 opinii)
Jak dojechać? Dojazd w Mapach Google

5. Hevelianum na Górze Gradowej

Hevelianum działa w odrestaurowanych budynkach dawnego fortu na Górze Gradowej, nad dworcem Gdańsk Główny. W pofortecznych obiektach są interaktywne wystawy o fizyce, matematyce, geografii i historii fortyfikacji, a w dawnej Wozowni Artyleryjskiej restauracja. Z punktu widokowego na wzgórzu widać panoramę Głównego Miasta. Wzgórze należy do zielonych zakątków Śródmieścia.

Adres: Gradowa 6, 80-802 Gdańsk
Godziny otwarcia: pon. zamknięte; wt.–pt. 08:00–16:00; sob.–niedz. 10:00–18:00
Ocena w Mapach Google: 4,5 (1 960 opinii)
Telefon: 58 742 33 52
Jak dojechać? Dojazd w Mapach Google

6. Cmentarz Nieistniejących Cmentarzy

U stóp Góry Gradowej, w pobliżu kościoła Bożego Ciała, w 2002 roku powstał symboliczny cmentarz upamiętniający 27 gdańskich cmentarzy różnych wyznań, zlikwidowanych głównie w latach 70. XX wieku. Po wielu z nich zostały tylko parki z szpalerami drzew, wyznaczającymi dawne aleje. To jedno z najbardziej poruszających miejsc w Gdańsku, a zarazem przypomnienie, ile warstw historii kryje miasto.

Adres: 3 Maja, 80-802 Gdańsk
Godziny otwarcia: pon.–niedz. Czynne całą dobę
Ocena w Mapach Google: 4,8 (30 opinii)
Telefon: 58 524 45 63
Jak dojechać? Dojazd w Mapach Google

Południe miasta – zbiornik wody we wzgórzu

Na Oruni, niedaleko Parku Oruńskiego, kryje się zabytek techniki, o którym wie niewielu Gdańszczan.

7. Zbiornik Wody Stara Orunia

Zbiornik oddano do użytku w 1869 roku jako część pierwszego nowoczesnego wodociągu Gdańska, zbudowanego za burmistrza Leopolda von Wintera. Wodę doprowadzano grawitacyjnie z Pręgowa, a zbiornik działał jak wieża ciśnień ukryta we wzgórzu. Dziś to punkt widokowy i obszar Natura 2000, bo w jego wnętrzu żyją nietoperze. Wnętrze zwiedza się z przewodnikiem w sezonie, a poza nim obiekt jest zamknięty. W środku jest ok. 10°C, więc nawet latem warto wziąć bluzę. Po drodze warto zajrzeć do Parku Oruńskiego ze stawami i dawnym dworem.

Adres: Kampinoska 61, 80-180 Gdańsk
Godziny otwarcia: zwiedzanie z przewodnikiem w sezonie, poza sezonem zamknięte
Ocena w Mapach Google: 4,8 (903 opinii)
Telefon: 535 618 486
Jak dojechać? Dojazd w Mapach Google

Oliwa i Lasy Oliwskie – kuźnia, dolina i wieża

Za Parkiem Oliwskim zaczynają się Lasy Oliwskie, a w nich kilka miejsc, do których prowadzą tylko leśne drogi. Same Lasy Oliwskie należą do Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego, a spacer po Lasach Oliwskich można zacząć tuż za parkiem.

8. Kuźnia Wodna w Oliwie

Kuźnia napędzana kołem wodnym działała tu już w XVI wieku, a najstarszy zachowany dokument z 1597 roku opisuje jej sprzedaż opatowi cystersów. Jeszcze w 1830 roku produkowano w niej prawie 200 ton wyrobów metalowych. Pracowała do 1948 roku, a po odbudowie w latach 60. i 70. stała się muzeum. Dziś jest oddziałem Muzeum Gdańska, w którym zobaczysz koło wodne i dawne urządzenia kuźni. Kuźnia jest otwierana sezonowo, a goście wspominają pokazy kowalskiego rzemiosła.

Adres: Bytowska 1, 80-328 Gdańsk
Godziny otwarcia: otwarta sezonowo, sprawdź na stronie Muzeum Gdańska
Ocena w Mapach Google: 4,5 (359 opinii)
Telefon: 58 573 31 28
Jak dojechać? Dojazd w Mapach Google

9. Dolina Radości

Dolina Radości to osiedle nad Potokiem Oliwskim, otoczone Lasami Oliwskimi. W 1896 roku leśnik Danz posadził tu brzozy, które ułożyły się w napis „DANZ 1896”, a w 1932 roku zbudowano skocznię narciarską, upamiętnioną dziś głazem z datą. W dolinie leży wiele głazów narzutowych, a wzdłuż potoku prowadzą szlaki turystyczne. To dobry spacer z Oliwy, połączony z obiadem w jednej z restauracji w Oliwie.

Adres: Bytowska 5b, 80-328 Gdańsk
Godziny otwarcia: pon.–niedz. Czynne całą dobę
Ocena w Mapach Google: 4,8 (157 opinii)
Jak dojechać? Dojazd w Mapach Google

10. Wieża widokowa na Pachołku

Na Wzgórzu Pachołek, 100 m n.p.m., stoi metalowa wieża widokowa o wysokości 15 m, zbudowana w 1975 roku. Wcześniej stała tu murowana wieża z 1882 roku, wysadzona w 1945 roku. Z tarasu rozciąga się widok na Oliwę, Gdańsk i Zatokę Gdańską. Na wzgórze prowadzą leśne ścieżki z Oliwy.

Adres: Tatrzańska, 80-330 Gdańsk
Godziny otwarcia: pon.–niedz. Czynne całą dobę
Ocena w Mapach Google: 4,8 (4 943 opinii)
Jak dojechać? Dojazd w Mapach Google

Wieża widokowa na Wzgórzu Pachołek w Gdańsku Oliwie
Wieża widokowa na Pachołku, fot. Andrzej Otrębski, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Nocna panorama Gdańska z wieży widokowej na Pachołku
Panorama Gdańska nocą z Pachołka. Fot. Informacje Gdańsk

Wyspa Sobieszewska – rezerwat rybitw

Najdalej od centrum, ale też najbardziej dziko jest na wschodnim krańcu miasta, przy ujściu Przekopu Wisły.

11. Rezerwat Mewia Łacha

Rezerwat Mewia Łacha utworzono w 1991 roku przy ujściu Przekopu Wisły do Bałtyku. Gdańska część leży na Wyspie Sobieszewskiej, a większa po drugiej stronie rzeki. To jedyne w Polsce miejsce gniazdowania rybitw czubatych, w niektórych latach kilkuset par, a jesienią odpoczywają tu ptaki siewkowate i kaczki. Ptaki najlepiej obserwować z wyznaczonych miejsc, bez wchodzenia na łachy. Łachy i rezerwaty to tylko część zieleni Wyspy Sobieszewskiej.

Adres: 80-980 Gdańsk
Godziny otwarcia: pon.–niedz. Czynne całą dobę
Ocena w Mapach Google: 4,8 (3 214 opinii)
Jak dojechać? Dojazd w Mapach Google

Trasa po dawnych bastionach – Gdańsk ukryty w fortyfikacjach

Wiele z opisanych miejsc łączy jedna historia: budowa nowożytnych umocnień Gdańska w XVII wieku.

Czternaście bastionów wokół miasta

Gdy pod koniec XVI wieku Rzeczpospolita toczyła wojnę ze Szwecją, władze Gdańska postanowiły zastąpić średniowieczne mury nowoczesnymi fortyfikacjami. W latach 1623–1638 od południa i wschodu powstał ciąg czternastu bastionów typu staroholenderskiego, według projektu Korneliusa van den Boscha. Miasto otaczały ziemne wały z bramami po każdej stronie świata, a od zewnątrz podwójna fosa. Zewnętrzną fosę z czasem osuszono, a wewnętrzna to dzisiejszy Opływ Motławy.

Jak przejść trasę fortyfikacji?

Spacer warto zacząć przy Bramie Nizinnej, przejść obok Bastionu św. Gertrudy i Śluzy Kamiennej, a potem wzdłuż Opływu Motławy. Kto ma więcej czasu, może przejść pod Górę Gradową i zakończyć dzień w Hevelianum, z widokiem na Główne Miasto. Centrum lepiej zostawić na osobny dzień i jednodniową trasę po Głównym Mieście.

Źródła: Wikipedia; strony Muzeum Gdańska i Hevelianum; wizytówki miejsc w Mapach Google.

Najczęściej zadawane pytania

Co warto zobaczyć w Gdańsku poza głównymi atrakcjami?

Warto zajrzeć do Twierdzy Wisłoujście, na Śluzę Kamienną i do Bramy Nizinnej na Dolnym Mieście, do Hevelianum na Górze Gradowej, do zbiornika Stara Orunia, do Kuźni Wodnej i Doliny Radości w Oliwie, na wieżę widokową na Pachołku oraz do rezerwatu Mewia Łacha na Wyspie Sobieszewskiej.

Gdzie jest dobry punkt widokowy w Gdańsku poza centrum?

Dobre widoki są z wieży na Wzgórzu Pachołek w Oliwie, z której widać Gdańsk i Zatokę Gdańską, z Góry Gradowej przy Hevelianum z panoramą Głównego Miasta oraz z galerii latarni morskiej w Nowym Porcie.

Co zobaczyć na Dolnym Mieście w Gdańsku?

Na Dolnym Mieście warto zobaczyć Śluzę Kamienną z lat 1619–1624 między bastionami Żubr i Wilk oraz Bramę Nizinną z 1626 roku z przylegającym Bastionem św. Gertrudy, jedynym bastionem zachodniego ciągu zachowanym w oryginalnym kształcie.

Czy Twierdzę Wisłoujście można zwiedzać?

Tak. Twierdza Wisłoujście jest oddziałem Muzeum Gdańska. Godziny otwarcia zależą od sezonu, dlatego warto je sprawdzić na stronie muzeum przed wizytą.

Gdzie w Gdańsku obserwować ptaki?

Najlepsze miejsca to rezerwaty na Wyspie Sobieszewskiej: Mewia Łacha przy ujściu Przekopu Wisły, gdzie gniazdują rybitwy czubate, oraz Ptasi Raj ze ścieżką przyrodniczą.

logo Informacje Gdańsk

Tekst opracowała

Redakcja Informacje Gdańsk

Jesteśmy zespołem, który od lat opisuje Gdańsk – jego dzielnice, zabytki, parki i sprawy ważne dla mieszkańców. Każdy tekst sprawdzamy u źródła i regularnie aktualizujemy, żeby informacje były rzetelne.