Nadmorskie dzielnice Gdańska ciągną się od granicy z Sopotem po ujście Wisły. Nad Zatoką Gdańską leży siedem dzielnic: Żabianka-Wejhera-Jelitkowo-Tysiąclecia z Jelitkowem, Przymorze Wielkie, Brzeźno, Nowy Port, Stogi, Krakowiec-Górki Zachodnie i Wyspa Sobieszewska. Każda ma inny charakter: od dawnych kurortów z promenadą, przez bloki z lat 70. przy parku nad morzem, po lasy i rezerwaty ptaków na wyspie u ujścia Wisły.
Poniżej opisujemy je kolejno od zachodu na wschód: jakie mają plaże, czym się wyróżniają i co warto w nich zobaczyć. Na końcu wyjaśniamy, jak rybackie wsie zamieniły się w kąpieliska.
Nadmorskie dzielnice Gdańska – porównanie
W tabeli zestawiamy dzielnice nad morzem, ich plaże i to, co je wyróżnia.
| Dzielnica | Plaża | Charakter | Warto zobaczyć |
|---|---|---|---|
| Żabianka-Wejhera-Jelitkowo-Tysiąclecia | Jelitkowo, letnie kąpielisko | dawne letnisko, osiedla z lat 70. | Park Jelitkowski, ujście Potoku Oliwskiego |
| Przymorze Wielkie | plaża wzdłuż Parku Reagana | bloki i falowce z lat 60. i 70. | Park Reagana, najdłuższy falowiec |
| Brzeźno | dwa letnie kąpieliska, molo | dawny kurort, wille i kamienice | molo, Park Brzeźnieński, schrony Fortu Brzeźno |
| Nowy Port | brak plaży, nabrzeża portu | dzielnica portowa przy ujściu Martwej Wisły | latarnia morska z 1894 roku |
| Stogi | letnie kąpielisko przy wejściu nr 26 | osiedle na Wyspie Portowej | Las Miejski, jezioro Pusty Staw |
| Krakowiec-Górki Zachodnie | dzikie plaże przy lesie | las, przystanie nad Wisłą Śmiałą | Jezioro Bursztynowe, Las Miejski |
| Wyspa Sobieszewska | szerokie plaże przy Lesie Mierzei | wyspa w ujściu Wisły, dużo przyrody | rezerwaty Ptasi Raj i Mewia Łacha |
Jelitkowo, Przymorze i Brzeźno – plaże blisko miasta
Zachodnia część gdańskiego wybrzeża to najbardziej miejskie plaże: łączy je nadmorski deptak i droga rowerowa wzdłuż Parku Reagana.
Jelitkowo – dawna wieś rybacka u ujścia Potoku Oliwskiego
Jelitkowo leży w dzielnicy Żabianka-Wejhera-Jelitkowo-Tysiąclecia, przy samej granicy z Sopotem. Pierwsze wzmianki o osadzie rybackiej należącej do cystersów z Oliwy pochodzą z 1480 roku, a w 1570 roku mieszkało tu 20 rybaków. Od ok. 1875 roku Jelitkowo zamieniało się w kurort, w 1893 roku powstało pierwsze kąpielisko, a obok założono park z promenadą. Do dziś na plaży działa przystań rybacka, a nad Potokiem Oliwskim rozciąga się Park Jelitkowski, który opisujemy we wpisie o parkach na Żabiance i w Jelitkowie. Po plaży warto zajrzeć do zestawienia fast foodów na Żabiance i Przymorzu.
Przymorze Wielkie – falowce i największy park nad morzem
Przymorze Wielkie to jedna z najgęściej zaludnionych dzielnic Gdańska. Jej zabudowa powstała w latach 60. i 70. XX wieku, a najbardziej znanym budynkiem jest najdłuższy falowiec, blisko kilometrowy, z 16 klatkami schodowymi i ok. 4000 mieszkańców, zbudowany w latach 1970–1973. Od plaży osiedla oddziela Park im. Ronalda Reagana, największy park w Gdańsku, przez który biegną ścieżki rowerowe i spacerowe. Więcej o nim piszemy we wpisie o parkach na Przymorzu Wielkim, a o samej dzielnicy na stronie Przymorze Wielkie.
Brzeźno – kurort z molo
Brzeźno przez ponad 600 lat było rybacką wsią cystersów z Oliwy. Kurortem zaczęło się stawać w 1804 roku, kiedy major Ernst von Zieten zaczął wynajmować kwatery i oferować kąpiele w podgrzanej wodzie morskiej. W 1833 roku stanął tu dom zdrojowy z 40 pokojami. Dziś dzielnica ma dwa letnie kąpieliska i drewniane molo o długości 136 m, otwarte w 1996 roku na przedłużeniu al. Jana Pawła II. Między plażą a osiedlami rośnie Park Brzeźnieński, w którym zachowały się schrony Fortu Brzeźno. Więcej o dzielnicy znajdziesz na stronie Brzeźno, a o parku we wpisie o Parku Brzeźnieńskim.
Nowy Port, Stogi i Górki Zachodnie – port, las i dzikie plaże
Na wschód od Brzeźna wybrzeże przecina wejście do portu. Dalej, na Wyspie Portowej, plaże ciągną się wzdłuż lasu.
Nowy Port – latarnia morska przy wejściu do portu
Nowy Port leży przy ujściu Martwej Wisły i ma charakter portowo-mieszkaniowy, więc zamiast plaży są tu nabrzeża. Osada powstawała od 1772 roku nad nowym torem wodnym, od którego wzięła niemiecką nazwę Neufahrwasser. Najważniejszym zabytkiem jest latarnia morska zbudowana w latach 1893–1894, wysoka na ponad 31 m. Była pierwszą latarnią nad Bałtykiem używającą światła elektrycznego, a na jej szczycie działała kula czasu, której spadek w południe pozwalał nawigatorom sprawdzić chronometry. Latarnię można zwiedzać, a z jej galerii widać po drugiej stronie kanału Westerplatte.
Stogi – plaża, do której dojedziesz tramwajem
Stogi to największa dzielnica Wyspy Portowej. Popularnym miejscem wypoczynku stały się po otwarciu w 1912 roku Mostu Siennickiego, a w latach 1925–1927 zbudowano tu linię tramwajową z pętlą w pobliżu plaży, dzięki której do dziś dojedziesz tramwajem prawie nad samo morze. Letnie kąpielisko obejmuje 400 m brzegu przy wejściu na plażę nr 26. Osiedle otacza Las Miejski, a w nim leży jezioro Pusty Staw, opisane we wpisie o parkach na Stogach.
Krakowiec-Górki Zachodnie – las, jeziora i przystanie
Dzielnica leży na wschodnim krańcu Wyspy Portowej, między Zatoką Gdańską, Wisłą Śmiałą i Martwą Wisłą, a w granicach Gdańska jest od 1914 roku. Krakowiec to dawna wieś rybacko-rolnicza, a Górki Zachodnie to osiedle nad Wisłą Śmiałą z przystaniami jachtowymi. Między nimi a morzem rośnie Las Miejski z wydmami i Jeziorem Bursztynowym, więc plaże są tu spokojniejsze niż w Brzeźnie czy Jelitkowie. Inne zielone miejsca dzielnicy opisujemy we wpisie o parkach w Krakowcu i Górkach Zachodnich.
Wyspa Sobieszewska – najdzikszy kawałek gdańskiego wybrzeża
Wyspa Sobieszewska jest największą i najbardziej wysuniętą na wschód dzielnicą Gdańska, a w granicach miasta leży od 1973 roku. Otaczają ją Zatoka Gdańska, Martwa Wisła, Wisła Śmiała i Przekop Wisły.
Las Mierzei, Góra Mew i plaże
Wyspa ma ok. 10 km szerokości. Jej północną część porasta Las Mierzei z wydmami, a najwyższym wzniesieniem jest Góra Mew o wysokości 35 m n.p.m. Wzdłuż lasu ciągną się szerokie plaże, mniej zatłoczone niż w Brzeźnie. Południe wyspy jest płaskie i rolnicze, a część terenu to depresyjny polder odwadniany kanałami.
Rezerwaty Ptasi Raj i Mewia Łacha
Na wyspie można spotkać ponad 300 gatunków ptaków, dlatego jest obszarem chronionego krajobrazu i ma status „wyspy ekologicznej”. Działają tu dwa rezerwaty ornitologiczne: Ptasi Raj, ze ścieżką przyrodniczą i jeziorami Karaś i Ptasi Raj, oraz Mewia Łacha przy ujściu Wisły Śmiałej. Więcej o wyspie piszemy we wpisie o zieleni na Wyspie Sobieszewskiej, a obiad z widokiem na rezerwat zjesz w miejscach z zestawienia restauracji z widokiem.
Od rybackich wsi do kąpielisk – historia nadmorskiego Gdańska
Większość nadmorskich dzielnic Gdańska była przez stulecia wsiami rybackimi, a miastem stała się dopiero w XX wieku.
Cysterskie wsie rybackie
Brzeźno i Jelitkowo przez wieki należały do opactwa cystersów w Oliwie. Mieszkali w nich rybacy i zagrodnicy, a wybrzeże było zapleczem gospodarczym klasztoru. Dopiero po przejęciu dóbr klasztornych przez Prusy pod koniec XVIII wieku zaczęły się zmieniać.
Moda na kąpiele morskie w XIX wieku
W XIX wieku kąpiele morskie stały się modne i rybackie wsie zaczęły przyjmować letników. W Brzeźnie od 1804 roku działały łazienki z podgrzaną wodą morską, a pod koniec stulecia stanęła drewniana hala z wieżami widokowymi. Jelitkowo dostało kąpielisko w 1893 roku, a Stogi stały się popularne po otwarciu mostu i linii tramwajowej. Dzielnice na Wyspie Portowej włączono do Gdańska w 1914 roku, a Wyspę Sobieszewską dopiero w 1973 roku. Pełną listę dzielnic znajdziesz na stronie dzielnice Gdańska.
Źródła: Wikipedia; OpenStreetMap. Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje w podpisach).
