Symbole Gdańska to przede wszystkim herb z dwoma srebrnymi krzyżami i złotą koroną, trzymany przez dwa lwy, Fontanna Neptuna na Długim Targu i średniowieczny Żuraw nad Motławą. Do tego dochodzą miejsca, które uczyniły z Gdańska symbol wolności: Westerplatte, Brama nr 2 Stoczni Gdańskiej i Pomnik Poległych Stoczniowców. W tym przewodniku wyjaśniamy, co oznaczają, skąd się wzięły i gdzie je zobaczyć.
Każdy z tych symboli można obejrzeć w czasie jednego dnia w mieście. Herb z lwami widać na bramach i kamienicach Głównego Miasta, Neptun i Żuraw stoją kilkaset metrów od siebie, a plac Solidarności ze stocznią jest kilkanaście minut spacerem od Długiego Targu.
Herb i flaga Gdańska – oficjalne symbole miasta
Oficjalne symbole Gdańska, czyli herb i flaga, są opisane w statucie miasta. Ich wzór sięga jednak średniowiecza.
Co oznacza herb Gdańska?
Herb Gdańska przedstawia na czerwonym polu złotą koronę i dwa srebrne krzyże równoramienne, ułożone jeden nad drugim. Najstarsza pieczęć miasta z 1299 roku pokazywała jednak coś innego: żaglowiec typu koga. Dwa białe krzyże na czerwonym polu pojawiły się później i widniały m.in. na chorągwi Gdańska zdobytej pod Grunwaldem w 1410 roku. Złotą koronę miasto otrzymało w 1457 roku od króla Kazimierza Jagiellończyka, w czasie wojny trzynastoletniej.
Dlaczego lwy są symbolem Gdańska?
Lwy należą do Herbu Wielkiego Miasta Gdańska. Dwa złote, wspięte lwy trzymają tarczę po obu stronach, zwrócone do siebie. Pod tarczą biegnie złota wstęga z łacińską dewizą „Nec temere, nec timide”, czyli „Bez strachu, ale z rozwagą”, a dosłownie „Ani zuchwale, ani bojaźliwie”. Herb z lwami widać na wielu budynkach Głównego Miasta, m.in. na Bramie Mariackiej przy ul. Mariackiej.
Flaga Gdańska
Flaga Gdańska to czerwony prostokąt ze złotą koroną i dwoma srebrnymi krzyżami, ułożonymi tak jak w herbie. Ich wspólna oś leży w jednej trzeciej długości flagi od strony drzewca, a proporcje flagi wynoszą 5:8. Obowiązujący wzór symboli miejskich zapisano w statucie miasta w 2001 roku, a flaga przez cały rok wisi przed siedzibą Rady Miasta i Urzędu Miejskiego.
Dalsza część artykułu poniżej
Symbole Gdańska w przestrzeni miasta
Dwa najbardziej rozpoznawalne obiekty Gdańska stoją na Drodze Królewskiej i nad Motławą. Oba przypominają, że miasto przez wieki żyło z morza i handlu.
Dlaczego Neptun jest symbolem Gdańska?
Fontanna Neptuna stoi na Długim Targu, przed Dworem Artusa, w najbardziej reprezentacyjnej części miasta. Powstała z inicjatywy burmistrza Bartłomieja Schachmanna i rady miejskiej, a prace nad nią trwały w latach 1606–1615. Figurę boga morza zaprojektował Abraham van den Blocke, a odlano ją z brązu w 1612 roku w miejskiej odlewni. Neptun miał podkreślać związek Gdańska z morzem i handlem. Zwrócono go przodem ku kamienicom, w których mieszkali polscy królowie w czasie pobytu w Gdańsku. Wokół fontanny stoją kamienice Długiego Targu, a tuż za nią Dwór Artusa.
Żuraw – średniowieczny dźwig portowy
Żuraw nad Motławą, na końcu ul. Szerokiej, to największy i najstarszy zachowany dźwig portowy średniowiecznej Europy. W obecnym kształcie zbudowano go w latach 1442–1444. Napędzały go dwie pary kół deptakowych o średnicy ok. 6 m, w których chodzili ludzie. Dźwig podnosił 2 tony na wysokość 27 m, a po połączeniu kół 4 tony na 11 m. Spalony w 1945 roku, został odbudowany w końcu lat 50., a w latach 2022–2024 przeszedł gruntowną modernizację. Dziś działa w nim oddział Narodowego Muzeum Morskiego z mechanizmem średniowiecznego dźwigu.
Gdańsk – miasto symboli wolności
W XX wieku w Gdańsku zaczęły się dwa wydarzenia, które zmieniły historię Europy: II wojna światowa i ruch Solidarności. Miejsca z nimi związane stały się symbolami równie ważnymi jak herb.
Westerplatte i Pomnik Obrońców Wybrzeża
Na Westerplatte 1 września 1939 roku rozpoczęła się II wojna światowa, a polska załoga Wojskowej Składnicy Tranzytowej broniła się przez siedem dni. Pamięć o tym przywołuje Pomnik Obrońców Wybrzeża, monument o wysokości 25 m na usypanym wzniesieniu. Składa się z 236 granitowych bloków o łącznej wadze 1150 t, a jego bryła przypomina wbity w ziemię bagnet. Siedem zniczy u stóp pomnika odpowiada siedmiu dniom obrony. Na półwyspie wyznaczono trasę zwiedzania Westerplatte, która prowadzi obok ruin koszar i wartowni.
Brama nr 2 Stoczni Gdańskiej
Brama nr 2 była głównym wejściem do Stoczni Gdańskiej. 16 grudnia 1970 roku wojsko ostrzelało tu stoczniowców opuszczających zakład. W sierpniu 1980 roku na bramie zawisły tablice z 21 postulatami strajkujących, a 31 sierpnia Lech Wałęsa ogłosił z niej zakończenie strajku i podpisanie porozumień gdańskich. W grudniu 1981 roku, w stanie wojennym, czołgi zniszczyły wrota bramy. Obecną bramę wpisano do rejestru zabytków w 1999 roku. Za bramą zaczynają się dawne tereny stoczni z Salą BHP i Europejskim Centrum Solidarności.
Pomnik Poległych Stoczniowców 1970
Pomnik Poległych Stoczniowców stoi na placu Solidarności, obok Bramy nr 2. Ma formę trzech wysokich krzyży połączonych kotwicami i upamiętnia ofiary Grudnia 1970. Postulat jego budowy zgłosił już w 1971 roku stoczniowiec Henryk Lenarciak, ale zbudować go można było dopiero po porozumieniach sierpniowych. Pieniądze zbierano wśród strajkujących i mieszkańców Trójmiasta, a pomnik odsłonięto 16 grudnia 1980 roku.
Europejskie Centrum Solidarności
Tuż obok pomnika stoi gmach Europejskiego Centrum Solidarności, instytucji powołanej w 2007 roku przez państwo, województwo, miasto, związek Solidarność i Fundację Centrum Solidarności. W budynku działa wystawa „Drogi do Wolności”, poświęcona historii Solidarności. Z historią przemian wiąże się też pomnik Jana Pawła II i Ronalda Reagana w Parku Reagana na Przymorzu.
Bursztyn i Goldwasser – gdańskie symbole, które można zabrać ze sobą
Nie wszystkie symbole Gdańska są pomnikami. Dwa z nich przez stulecia rozsławiały miasto w Europie jako towary.
Bursztyn i Muzeum Bursztynu w Wielkim Młynie
Gdańsk od wieków był ośrodkiem handlu i obróbki bursztynu, a jego historię opowiada Muzeum Bursztynu, oddział Muzeum Gdańska. Otwarto je w 2006 roku w Wieży Więziennej przy Drodze Królewskiej, a w 2021 roku przeniesiono do Wielkiego Młyna. W zbiorach są m.in. ok. 2000 okazów naturalnego bursztynu, w tym inkluzje z zatopionymi zwierzętami, m.in. gekonem, oraz dawne i współczesne wyroby z bursztynu.
Goldwasser – likier z płatkami złota
Goldwasser, czyli „złota woda gdańska”, to mocny likier ziołowo-korzenny z drobnymi płatkami złota. Jego recepturę przywiózł do Gdańska w XVI wieku mennonita Ambroży Vermoolen z Niderlandów. Trunek cenili m.in. car Piotr I i król Ludwik XIV, a wspomina go też „Pan Tadeusz”. Według gdańskiej legendy złote płatki w likierze to monety wrzucane do Fontanny Neptuna, które bóg morza rozbił swoim trójzębem. Nazwę likieru nosi dziś restauracja nad Motławą, jedna z restauracji z widokiem na rzekę.
Gdzie zobaczyć symbole Gdańska w jeden dzień?
Wszystkie opisane miejsca, poza Westerplatte, da się obejrzeć w czasie jednego spaceru. Najwygodniej zacząć na placu Solidarności przy Bramie nr 2 i ECS, potem przejść na Główne Miasto do Muzeum Bursztynu w Wielkim Młynie i Drogą Królewską do Neptuna, a skończyć nad Motławą przy Żurawiu i Bramie Mariackiej. W sezonie na Westerplatte można dopłynąć statkiem z nabrzeża Motławy. Takie miejsca łatwo zebrać w jednodniowej trasie po Gdańsku, a ich tło wyjaśnia krótka historia miasta od Krzyżaków po Solidarność.
Źródła: Wikipedia; statut Miasta Gdańska; strona Europejskiego Centrum Solidarności; strona Muzeum Gdańska. Zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje w podpisach).
