Oliwa ma jeden park, ale to jeden z najważniejszych i najbogatszych parków w całym Gdańsku: Park Oliwski imienia Adama Mickiewicza. Zajmuje 11,3 hektara i łączy w sobie ponad dwustuletnią historię ogrodu klasztornego z nowoczesną palmiarnią, ogrodem botanicznym i galerią rzeźby współczesnej.
Dlaczego Oliwa ma tylko jeden park?
Bo właściwie nie potrzebuje więcej. Park Oliwski, mimo że formalnie to jeden obiekt, w praktyce mieści w sobie kilka odrębnych ogrodów z różnych epok, francuski, chiński, angielski, japoński, ułożonych obok siebie na przestrzeni ponad dwóch i pół wieku. Trudno o gęstszą koncentrację historii ogrodowej na tak niewielkim obszarze.
Od ogrodu klasztornego do parku miejskiego
Początki parku sięgają średniowiecznego ogrodu przyklasztornego, zakładanego przez cystersów. Po wybudowaniu w połowie XVII wieku nowej rezydencji opackiej przez opata Franciszka Zaleskiego, ogród rozbudowano w kierunku południowo-zachodnim.
Prawdziwy rozkwit nastąpił jednak w drugiej połowie XVIII wieku, za sprawą opata Jacka Józefa Rybińskiego. Ogrodnik Hentschel zaprojektował wówczas barokową część parku, inspirowaną zasadami André Le Nôtre’a, twórcy ogrodów Wersalu. Powstał wtedy prostokątny staw oraz Aleja Lipowa, a także słynna iluzja optyczna zwana „Drogą do Wieczności”, w której staw zdawał się łączyć z odległą Zatoką Gdańską.
Kolejny opat, Jan Jerzy Saltzmann, mianowany w 1782 roku, wprowadził do północnej części parku elementy stylu chińskiego i angielskiego, kręte alejki, kaskady wodne i pawilony. Około 1771 roku powstał też fragment inspirowany ogrodami tahitańskimi, w sąsiedztwie oranżerii.
Jak park zmieniał się w XIX i XX wieku?
Po sekularyzacji dóbr klasztornych w 1831 roku, inspektor Gustav Schöndorf przekształcił teren w publiczny ogród dendrologiczny. Erich Wocke, zarządzający parkiem w latach 1899 do 1929, dodał alpinarium, czyli skalny ogród roślin górskich, oraz rozbudował dawną oranżerię do postaci szklarni z niewielką palmiarnią.
W latach 1952 do 1956 na terenie parku założono ogród botaniczny, a w 1976 roku otwarto Galerię Rzeźby Współczesnej. Działa tu też muzeum w dawnym spichlerzu opackim. Odnowiona, nowoczesna palmiarnia ponownie otworzyła się dla zwiedzających 19 marca 2022 roku, po prawie pięciu latach opóźnień względem pierwotnych planów.
Co warto zobaczyć w Parku Oliwskim?
Najbardziej znany fragment parku to kwietny i trawiasty parter, otoczony z obu stron bukowymi bindażami, żywopłotami formowanymi tak, by tworzyć zielone ściany, z krawędziami zdobionymi stożkowato przyciętymi cisami. To właśnie tutaj skupia się większość klasycznych, barokowych elementów kompozycji ogrodowej.
- Palmiarnia — dawna XVIII-wieczna oranżeria klasztorna, dziś nowoczesna szklarnia z palmami, bananowcami, araukariami, filodendronami, kaktusami, agawami, figowcami, storczykami i sagowcami, hodowanymi w warunkach zbliżonych do naturalnych.
- Alpinarium — skalny ogród założony przez Ericha Wockego, prezentujący roślinność typową dla terenów górskich.
- Ogród japoński — sekcja ogrodu botanicznego z charakterystycznym żwirem, kamieniami i drewnianą nawierzchnią, uzupełniona w 2016 roku o drewnianą altanę w stylu japońskim, ozdobną bramę i kamienną latarnię, w ramach inwestycji wartej 418 tysięcy złotych.
- Galeria Rzeźby Współczesnej — działająca od 1976 roku, prezentująca dzieła sztuki w plenerowej scenerii parku.
Park słynie też z dźwięku, w pobliżu znajdują się organy oliwskie w katedrze, a spacer po parku często łączy się z ich koncertem, oraz z oryginalnym wykorzystaniem wody w zabytkowym młynie wodnym. Nieopodal leży również gdańskie zoo.
Co niedawno zniknęło z parku?
Park Oliwski to żywy organizm, w którym nawet najstarsze drzewa mają swój koniec. W lipcu 2024 roku przewróciła się licząca 170 lat biała kasztanowiec, a w grudniu 2021 roku usunięto 180-letnią palmę daktylową, która obumarła. Te zdarzenia przypominają, że park, mimo swojej ponad dwustuletniej historii, wciąż się zmienia.
Dlaczego warto odwiedzić Park Oliwski?
Rzadko zdarza się park, w którym na powierzchni nieco ponad 11 hektarów mieszczą się jednocześnie ślady baroku, chinoiserie, angielskiego romantyzmu, XIX-wiecznej botaniki i współczesnej rzeźby. Park Oliwski łączy to wszystko w jedną, spójną trasę spacerową, prowadzącą od klasztornego stawu, przez alpinarium i palmiarnię, po ogród japoński.
Dla mieszkańców Oliwy oznacza to, że jeden park w zupełności wystarcza, bo trudno o miejsce, które oferowałoby więcej różnorodności na tak niewielkiej przestrzeni.
Źródła:
Gdańska Oliwa – gdansk.pl
Wyposażenie nowego ogrodu botanicznego w Parku Oliwskim – gdansk.pl
Park Oliwski. Palmiarnia i magnolie – gdansk.pl
Park Oliwski – Wikipedia
