Długi Targ to reprezentacyjny plac Głównego Miasta w Gdańsku, długi na ok. 200 m, ciągnący się od Ratusza Głównego Miasta do Zielonej Bramy nad Motławą. Razem z ul. Długą tworzy Drogę Królewską, którą od XV wieku przejeżdżali do miasta polscy królowie. Stoją przy nim najbardziej znane zabytki Gdańska: Fontanna Neptuna, Dwór Artusa, Złota Kamienica i Zielona Brama. Z dworca Gdańsk Główny do początku Drogi Królewskiej jest ok. 800 m pieszo.
Mimo nazwy dziś nie jest to targowisko. To deptak w historycznym centrum, w dzielnicy Śródmieście, otoczony odbudowanymi po 1945 roku kamienicami. Poniżej zebraliśmy jego historię, wszystkie najważniejsze budynki z datami i autorami oraz praktyczne informacje o zwiedzaniu.
Czym jest Długi Targ i skąd ta nazwa?
Plac leży na osi wschód–zachód i jest przedłużeniem ul. Długiej. Od zachodu zamykają go Ratusz Głównego Miasta i Dom Schumannów, a od wschodu Zielona Brama, za którą zaczyna się nabrzeże Motławy. W średniowieczu odcinek od Bramy Długoulicznej (dzisiejszej Złotej Bramy) do Bramy Kogi (dzisiejszej Zielonej Bramy) uważano za jedną ulicę.
Nazwa pochodzi od handlu, który odbywał się tu przez wieki. W dokumentach z 1331 roku plac występuje jako Longa Platea, a do 1945 roku po niemiecku nazywał się Langer Markt (Langemarkt). Po kaszubsku to Dłudżi Rénk. W XIV i XV wieku część placu między dzisiejszą Fontanną Neptuna a ratuszem nazywano Targiem Prosiąt, bo sprzedawano tam żywe prosięta, a w soboty handlowano mięsem.
Dalsza część artykułu poniżej
Droga Królewska w Gdańsku – od Złotej Bramy do Zielonej Bramy
Droga Królewska to trasa, którą polscy królowie wjeżdżali do Gdańska. Określenie wiąże się z uroczystymi wjazdami i paradami w latach 1457–1552. Zaczyna się przy Złotej Bramie, biegnie ul. Długą, przechodzi w Długi Targ i kończy przy Zielonej Bramie.
Złotą Bramę wzniesiono w latach 1612–1614 w miejscu gotyckiej Bramy Długoulicznej z około 1346 roku. Zaprojektował ją Abraham van den Blocke, a zbudował Hans Strakowski. Od Złotej Bramy do Fontanny Neptuna jest ok. 360 m, a od fontanny do Zielonej Bramy niecałe 200 m, więc całą trasę przejdziesz w kilkanaście minut, nie licząc zatrzymywania się przy kamienicach.
Królowie wynajmowali kwatery w kamienicach przy Długim Targu. W domach pod numerami 1–4 mieszkali podczas pobytów w Gdańsku m.in. Zygmunt III Waza, Władysław IV Waza, Jan Kazimierz, Jan III Sobieski, August II i Stanisław Leszczyński. Z okazji świąt królewskich wyprawiano tu pokazy fajerwerków.
Historia Długiego Targu
W XIII wieku przez to miejsce biegł trakt kupiecki, poszerzony w owalny plac targowy. Po zajęciu Gdańska przez Krzyżaków stał się najważniejszą ulicą Głównego Miasta. W 1331 roku przy Bramie Kogi stał już solidny most, do którego przybijały statki zwane kogami. Od zielonkawych detali bramy i mostu wzięła się później nazwa Zielonej Bramy.
W XIX wieku z kamienic przy placu rozebrano przedproża, czyli charakterystyczne tarasy przed wejściami. Ostatnie zniknęło w 1872 roku. W 1882 roku plac i ul. Długą wybrukowano kostką sprowadzoną ze Skandynawii (wcześniej leżały tu kamienie polne), a później poprowadzono przez nie linię tramwajową.
Zniszczenia w 1945 roku i odbudowa
W czasie działań wojennych w 1945 roku zniszczona została zdecydowana większość zabudowy placu. Kamienice odbudowano po wojnie, a podczas odbudowy usunięto tory tramwajowe i zmieniono nawierzchnię na szlifowany granit. W latach 1971–1973 przebudowano cały Trakt Królewski i ułożono płyty granitowe.
Ostatni duży remont nawierzchni zaczął się we wrześniu 2021 roku, po porozumieniu w sprawie wyglądu placu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Wymieniono wtedy nawierzchnię placu. Prace o wartości ponad 3 mln zł zakończyły się w połowie 2022 roku.
Zabytki na Długim Targu – co zobaczyć?
Większość budynków przy placu to rekonstrukcje z odbudowy po 1945 roku, wiernie odtwarzające dawne fasady. Kilka z nich to muzea, które można zwiedzić w środku. Poniżej idziemy od strony ratusza w kierunku Motławy.
Ratusz Głównego Miasta
Ceglany ratusz wznoszono od XIV wieku, a w XV wieku nadbudowano go o kolejne kondygnacje. W XVI wieku dobudowano trzy skrzydła oficyn. Hełm wieży wykonał Dirk Daniels, a w 1561 roku zwieńczono go złoconą figurą króla Zygmunta Augusta. Najcenniejszym wnętrzem jest Sala Czerwona z kominkiem Wilhelma van der Meer, obrazami Hansa Vredemana de Vries i 25 obrazami na stropie, z „Apoteozą Gdańska” Izaaka van den Blocke pośrodku. W Kamlarii wisi obraz „Grosz czynszowy” Antoniego Möllera z 1602 roku. Dziś to siedziba Muzeum Gdańska, bilet normalny kosztuje 26 zł, a w poniedziałki wstęp jest bezpłatny.
Dom Schumannów
Kamienica stojąca przy ratuszu zamyka plac od strony zachodniej. Razem z ratuszem tworzy charakterystyczną pierzeję, od której zaczyna się Długi Targ.
Fontanna Neptuna
Fontanna Neptuna to najbardziej rozpoznawalny symbol Gdańska. Pierwszą fontannę w tym miejscu zbudowano w latach 1606–1613 według projektu Abrahama van den Blocke. Figurę Neptuna odlano według modelu przypisywanego Piotrowi Husenowi, około 1615 roku. W latach 1757–1761 fontannę przebudował Karol Stender, a w 1758 roku otoczono ją późnobarokową kratą. Basen ma kształt nieregularnego wieloboku.
Dwór Artusa
Dwór Artusa przy Długim Targu 44 był znany już w pierwszej połowie XIV wieku i jest trzecią siedzibą bractw kupieckich w tym miejscu. Obecny budynek jest późnogotycki, z manierystyczną fasadą południową. Wnętrze ma dziewięć przęseł ze sklepieniami gwiaździstymi wspartymi na czterech filarach. W środku są rzeźby, m.in. „Święty Jerzy” Hansa Brandta, obrazy Martina Schonincka i Lorenza Lauensteina, modele okrętów z XVII i XVIII wieku oraz piec kaflowy z 1545 roku. Budynek został poważnie zniszczony w 1945 roku, a zaginione dzieła zastąpiono rekonstrukcjami. Dziś to oddział Muzeum Gdańska.
Dom Ławników
Kamienica obok Dworu Artusa, zwana Domem Ławników lub Nowym Domem Ławy, zachowała w środku oryginalną sień z XVI wieku. Nazwa nawiązuje do Ławy Ławników, jednego z bractw, które spotykały się w sąsiednim Dworze Artusa.
Złota Kamienica
Złotą Kamienicę zbudowano w 1609 roku dla Jana Speymanna. Zaprojektowali ją Abraham van den Blocke i Jan Voigt w stylu manieryzmu. Jej fasadę zdobi bogata dekoracja rzeźbiarska z wizerunkami królów, a złocenia dały budynkowi nazwę. To jedna z najczęściej fotografowanych kamienic w Gdańsku.
Inne kamienice przy placu
Kamienica nr 20 ma barokową fasadę z 1680 roku, przypisywaną Andreasowi Schlüterowi. Pod numerem 19 stoi odbudowany budynek, w którym działa hotel. W 2018 roku kamienice nr 1–10 sprzedano z przeznaczeniem na cele hotelowe, a transakcję sfinalizowano po dwóch latach.
Zielona Brama
Zielona Brama zamyka Długi Targ od wschodu. Wzniesiono ją w miejscu gotyckiej Bramy Kogi w stylu manieryzmu niderlandzkiego, według projektu Hansa Kramera z Drezna. To trzykondygnacyjny budynek o dwóch skrzydłach, z czterema arkadami przejazdowymi, elewacjami zdobionymi pilastrami i płaskorzeźbami. Dawniej pełnił funkcję rezydencyjną, a dziś jest oddziałem Muzeum Narodowego w Gdańsku z wystawami czasowymi.
Jak dojść na Długi Targ z dworca Gdańsk Główny?
Z dworca Gdańsk Główny do Złotej Bramy jest ok. 800 m w linii prostej, czyli ok. 10 minut spaceru. Stamtąd ul. Długą dochodzi się do Długiego Targu. Fontanna Neptuna leży ok. 360 m od Złotej Bramy, a Zielona Brama niecałe 200 m dalej. Za Zieloną Bramą skręca się w lewo wzdłuż Motławy, do Żurawia jest ok. 320 m.
Plac jest deptakiem, więc samochodem nie podjedziesz. Najwygodniej zostawić auto na jednym z parkingów przy granicy Głównego Miasta i dojść pieszo albo przyjechać komunikacją miejską do okolic Złotej Bramy.
Co warto wiedzieć przed wizytą?
Kilka informacji, które pomogą zaplanować spacer:
- Długi Targ nie jest dziś targowiskiem. Handel odbywa się tu tylko podczas imprez, przede wszystkim Jarmarku św. Dominika w sierpniu.
- Ratusz Głównego Miasta i Dwór Artusa są zamknięte we wtorki, a w poniedziałki wstęp do nich jest bezpłatny.
- W Zielonej Bramie Muzeum Narodowe pokazuje wystawy czasowe, więc program zmienia się kilka razy w roku.
- Najwięcej ludzi jest tu latem w ciągu dnia, a najlepsze światło do zdjęć fasad bywa wcześnie rano.
Ratusz i Dwór Artusa to oddziały Muzeum Gdańska, a ceny biletów do muzeów i darmowe dni warto sprawdzić przed wizytą. Jeśli planujesz cały dzień w mieście, skorzystaj z gotowego planu co zwiedzić w Gdańsku w jeden dzień. Tani obiad kilka kroków od placu zjesz w barach mlecznych w Śródmieściu, a kawę wypijesz w jednej z kawiarni w Śródmieściu.
Zobacz też
Inne nasze teksty o centrum Gdańska:
- Restauracje z panoramą Gdańska – 14 miejsc.
- Tani obiad w barze mlecznym – domowe jedzenie w centrum.
- Dzielnica Śródmieście – historia i liczby.
Źródła: Wikipedia; Jerzy Samp, „Bedeker gdański”; strona Muzeum Gdańska (Ratusz Głównego Miasta, Dwór Artusa – godziny i ceny); odległości liczone ze współrzędnych OpenStreetMap. Zdjęcie główne: Szczecinolog, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons. Pozostałe zdjęcia: Wikimedia Commons (autorzy i licencje w podpisach).
