Historia Gdańska – jak zmieniało się miasto przez ponad tysiąc lat?

Gdańsk ma ponad tysiąc lat historii. Pierwsza pisana wzmianka o mieście pochodzi z 997 roku, gdy w grodzie u ujścia Wisły chrzcił mieszkańców św. Wojciech. Przez kolejne stulecia Gdańsk należał do Polski, książąt pomorskich, zakonu krzyżackiego, Prus i Niemiec, a dwa razy był Wolnym Miastem. W XVI i XVII wieku był głównym portem Rzeczypospolitej, przez który zboże trafiało do wielu krajów Europy. 1 września 1939 roku w Gdańsku zaczęła się II wojna światowa, a w 1980 roku powstał tu Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”.

Poniżej opisujemy dzieje Gdańska od wczesnośredniowiecznego grodu do współczesności. Daty i fakty sprawdziliśmy w opracowaniach historycznych, a tam, gdzie historycy się różnią, piszemy o tym wprost.

Jak w skrócie wyglądała historia Gdańska?

Gdańsk wielokrotnie zmieniał przynależność państwową. Tabela pokazuje najważniejsze okresy, a szczegóły opisujemy w kolejnych częściach tekstu.

Dalsza część artykułu poniżej

Jakie były najważniejsze daty w historii Gdańska?

Poniżej zebraliśmy wydarzenia, które najmocniej wpłynęły na losy miasta. Każde z nich opisujemy szerzej w dalszej części tekstu.

Skąd wziął się Gdańsk i kiedy po raz pierwszy o nim wspomniano?

Najstarszy zapis o Gdańsku znajduje się w żywocie św. Wojciecha, spisanym w 999 roku w Rzymie przez Jana Kanapariusza. Autor nazywa miejsce Gyddanyzc urbs i opisuje, że wiosną 997 roku biskup Wojciech ochrzcił tu wielu mieszkańców, zanim wyruszył dalej na misję do Prusów. Rok 997 przyjmuje się dlatego za umowny początek historii miasta, a w 1997 roku Gdańsk obchodził tysiąclecie.

Pod koniec X wieku nie było tu jeszcze miasta w dzisiejszym rozumieniu. Była osada rybacka i gród chroniony drewniano-ziemnym wałem, położony na podmokłych terenach w widłach Wisły, Motławy i Raduni. Ślady najstarszego osadnictwa archeolodzy znaleźli też w rejonie dzisiejszej Hali Targowej i ratusza Starego Miasta. Badania drewna z odkrytego tam wału, przeprowadzone w 2022 roku, wskazały na pierwszą połowę X wieku, a datowanie dendrochronologiczne na około 930 rok. Część badaczy uważa, że właśnie tam stał pierwszy gród, a gród nad Motławą zbudowano dopiero w XI wieku.

Nazwa miasta w średniowiecznych dokumentach zapisywana była na wiele sposobów. Po Gyddanyzc z 999 roku pojawiają się m.in. formy Kdansk (1148), Gdansk (1173–1186), Danczk (1224), Gdanzc (1238) i Dantzig (1292). Z tej ostatniej wywodzi się niemiecka nazwa Danzig, a w tekstach łacińskich miasto nazywano Gedanum. Badacze najczęściej łączą nazwę z położeniem osady nad wodą, ale jej pochodzenie nie jest jednoznacznie rozstrzygnięte.

Osada rozwijała się dzięki położeniu. Wisłą spławiano towary z głębi kraju, a od morza przypływali kupcy skandynawscy i niemieccy. Na początku XI wieku upadł konkurencyjny ośrodek handlowy Truso nad Zalewem Wiślanym, co otworzyło Gdańskowi drogę do rozwoju. Mieszkańcy żyli z rybołówstwa i handlu, a znajdowane przez archeologów drewniane i bursztynowe krzyżyki pokazują, że chrześcijaństwo stopniowo się tu umacniało.

Jak Gdańsk rządzony przez książąt pomorskich stał się miastem?

W latach 1115–1119 Bolesław Krzywousty przyłączył Pomorze Gdańskie do Polski, ale w okresie rozbicia dzielnicowego region stopniowo się uniezależniał. Władzę przejęli miejscowi książęta, a za panowania Świętopełka Pomorze Gdańskie było praktycznie samodzielnym księstwem. Miasto rosło wzdłuż dzisiejszej ulicy Długiej, wtedy wyłożonej dębowymi dylami, a przystań portowa była w pobliżu dzisiejszej Zielonej Bramy.

Książęta chętnie osadzali w Gdańsku kupców i rzemieślników, głównie z Lubeki. W XIII wieku osada otrzymała prawa miejskie na wzór prawa lubeckiego. Źródła podają tu różne daty, od około 1224 do 1263 roku, co wynika z tego, że prawa nadawano i potwierdzano stopniowo. Papież Aleksander IV w latach 1258–1260 zezwalał dominikanom na udzielanie odpustu w dniu św. Dominika, co według Gedanopedii przyczyniło się do rozwoju takich jarmarków. Pierwsze wzmianki o jarmarku w Gdańsku pochodzą z XIV wieku, a jego tradycja przetrwała do dziś.

XIII wiek był dla Gdańska czasem niepokojów. W 1242 roku pod miasto dotarł oddział krzyżacki, a książę Świętopełk musiał oddać zakonowi jako zakładnika swojego syna Mściwoja. W 1271 roku miasto zajęli Brandenburczycy, ale już rok później Mściwoj II odzyskał je z pomocą księcia Bolesława Pobożnego. Mieszkańcy budowali wtedy głównie domy drewniane o konstrukcji zrębowej, a w mieście na prawie lubeckim pojawiły się także domy szkieletowe, wzorowane na budownictwie Lubeki.

W drugiej połowie XIII wieku powstały pierwsze budowle ceglane, kościół św. Mikołaja i klasztor dominikanów. W 1282 roku na mocy układu w Kępnie książę Mściwoj II przekazał Pomorze Gdańskie księciu wielkopolskiemu Przemysłowi II. Po śmierci Mściwoja w 1294 roku region wrócił do Polski, a później rządził nim Władysław Łokietek, który w 1306 roku mianował starostą gdańskim księcia kujawskiego Kazimierza.

Co stało się w 1308 roku?

W sierpniu 1308 roku miasto zajęli Brandenburczycy, ale gród nadal bronił się pod dowództwem sędziego Boguszy. Na prośbę Łokietka na pomoc przybyli Krzyżacy. Po wycofaniu się Brandenburczyków nie oddali jednak grodu Polsce. 13 listopada 1308 roku wojska zakonu pod dowództwem Henryka von Plötzkau opanowały miasto i dokonały rzezi jego mieszkańców. Liczba ofiar od wieków budzi spory, a historycy podają bardzo różne szacunki. Strona polska złożyła skargę u papieża Klemensa V, który powołał komisję do zbadania sprawy, ale Krzyżacy zatrzymali Gdańsk na prawie półtora wieku.

Jak wyglądały rządy Krzyżaków w mieście?

W 1343 roku, na mocy pokoju kaliskiego, Kazimierz Wielki zrzekł się Pomorza Gdańskiego na rzecz zakonu. W tym samym roku prawa miejskie otrzymało Główne Miasto, a w 1346 roku wielki mistrz zastąpił w nim prawo lubeckie prawem chełmińskim. Pod rządami krzyżackimi Gdańsk stał się ważnym portem. W 1358 roku przystąpił do Hanzy, związku miast handlowych północnej Europy, a od 1361 roku był jej aktywnym członkiem.

W połowie XIV wieku powstał kanał Raduni, który doprowadzał do miasta wodę pitną i napędzał młyny, m.in. Wielki Młyn na Starym Mieście. Rozbudowano też port nad Motławą. Z XV wieku pochodzi Żuraw, średniowieczny dźwig portowy, który do dziś jest jednym z symboli miasta.

Relacje mieszczan z zakonem były napięte. W latach 1361, 1378, 1411 i 1416 wybuchały powstania, tłumione siłą przez Krzyżaków. Po bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku rada miasta uznała władzę Władysława Jagiełły, ale już rok później, po pokoju toruńskim, Gdańsk wrócił pod panowanie zakonu i spotkały go represje. W 1440 roku miasto przystąpiło do Związku Pruskiego, organizacji miast i rycerstwa sprzeciwiających się rządom krzyżackim.

Jak Gdańsk wrócił do Polski w 1454 roku?

5 lutego 1454 roku w Gdańsku wybuchło powstanie przeciwko zakonowi. Mieszczanie opanowali miasto, a po kilku dniach krzyżacki komtur poddał zamek, który mieszkańcy od razu rozebrali. 6 marca 1454 roku król Kazimierz Jagiellończyk, na prośbę poselstwa Związku Pruskiego, włączył Prusy, w tym Gdańsk, do Polski. Rozpoczęła się wojna trzynastoletnia, w której Gdańsk wspierał króla pieniędzmi i flotą.

W nagrodę miasto otrzymało w 1457 roku tak zwany Wielki Przywilej. Dawał on Gdańskowi swobodę handlu na Wiśle, prawo bicia własnej monety, władzę nad okolicznymi terenami i szeroką samodzielność w sprawach wewnętrznych. Pokój toruński z 1466 roku zakończył wojnę i potwierdził, że Gdańsk należy do Polski. Miasto zachowało przy tym własne prawa, urzędników i walutę, a jego przedstawiciele mogli uczestniczyć w wyborze króla.

Jak rozwijał się Gdańsk w XVI i XVII wieku?

W XVI i XVII wieku Gdańsk był największym miastem Rzeczypospolitej i jednym z najważniejszych portów nad Bałtykiem. Przez miasto przechodziła większość polskiego handlu morskiego. Wisłą spławiano zboże, drewno i inne towary z głębi kraju, a gdańscy kupcy sprzedawali je dalej, przede wszystkim do Niderlandów. W zamian do Polski trafiały sukno, wino, przyprawy i towary luksusowe. Z czasem coraz większe znaczenie miały kontakty z kupcami holenderskimi, a mniejsze z dawnymi partnerami z Hanzy. Historycy często nazywają ten okres złotym wiekiem Gdańska.

Architektura, nauka i kultura

Z tego okresu pochodzi wiele budowli Głównego Miasta. W tym czasie przebudowano Dwór Artusa i ratusz, powstały okazałe kamienice przy Długiej i Długim Targu, a w 1633 roku ustawiono Fontannę Neptuna. Miasto otoczyły nowoczesne fortyfikacje bastionowe. W 1596 roku otwarto Bibliotekę Rady Miasta, z której wyrosła dzisiejsza Biblioteka Gdańska Polskiej Akademii Nauk.

Gdańsk był też ośrodkiem nauki i kultury. Około 1640 roku Jan Heweliusz zbudował na dachach swoich kamienic na Starym Mieście prywatne obserwatorium astronomiczne. Odwiedzał go król Jan III Sobieski. W 1686 roku urodził się w Gdańsku Daniel Gabriel Fahrenheit, późniejszy twórca skali temperatury.

Wyznania i tolerancja religijna

Reformacja szybko zyskała w Gdańsku zwolenników, a w 1557 roku król Zygmunt August zezwolił mieszkańcom na wyznanie luterańskie. W 1577 roku Stefan Batory potwierdził przywileje miasta i rozszerzył tolerancję na inne wyznania. Gdańsk stał się schronieniem dla ludzi prześladowanych za wiarę w innych krajach, w tym dla mennonitów z Niderlandów, którzy osiedlali się też na Żuławach.

Epidemie

W tym samym okresie miasto regularnie nawiedzały epidemie dżumy. W 1564 roku zmarło na nią prawie 24 tysiące osób, a w 1602 roku blisko 17 tysięcy.

Jak żyli dawni Gdańszczanie?

Codzienne życie w dawnym Gdańsku wyglądało zupełnie inaczej niż dziś. Woda pitna płynęła do miasta kanałem Raduni, a stamtąd drewnianymi rurami do miejskich studni. W 1536 roku, z obawy przed epidemiami, rada miasta zaczęła starania o doprowadzenie czystej wody z jeziora na Jasieniu przez Potok Siedlecki. Od końca XV wieku na tyłach niemal każdej mieszczańskiej działki stała wielopiętrowa kloaka, którą archeolodzy dziś traktują jako cenne źródło wiedzy o dawnym życiu.

Miasto otaczały coraz rozleglejsze fortyfikacje. Obszar wewnątrz nowożytnych wałów i bastionów miał około 338 hektarów, a razem z samymi umocnieniami prawie 590 hektarów. Brak miejsca w obrębie murów sprawił, że od XVII wieku zamykano przepełnione cmentarze przy kościołach, a parafie zakładały nowe za wałami, pod Biskupią Górką i pod Grodziskiem. Pod koniec XVIII wieku cmentarze powstawały też wzdłuż Wielkiej Alei, łączącej Gdańsk z Wrzeszczem.

Jakie konflikty toczyły się wokół Gdańska w czasach Rzeczypospolitej?

W 1525 roku w mieście doszło do tak zwanego tumultu gdańskiego. Luterańscy mieszczanie i biedota obalili dotychczasową radę miasta. W kwietniu 1526 roku do Gdańska wkroczył król Zygmunt Stary z wojskiem, przywrócił dawny porządek, a przywódców buntu stracono na Długim Targu.

Po śmierci Zygmunta Augusta Gdańsk nie chciał uznać wyboru Stefana Batorego na króla i poparł cesarza Maksymiliana II. W 1577 roku wojska królewskie oblegały miasto. Konflikt zakończył się ugodą, w której Gdańsk przeprosił króla i zapłacił mu 200 tysięcy guldenów, a Batory potwierdził jego przywileje.

28 listopada 1627 roku na redzie gdańskiej, w pobliżu Oliwy, flota Rzeczypospolitej pokonała okręty szwedzkie. W czasie potopu szwedzkiego w latach 1655–1660 Szwedzi spustoszyli Prusy Królewskie, ale nie zdobyli Gdańska. W 1656 roku blokadę portu przerwała flota holenderska. Wojnę zakończył pokój oliwski, podpisany 3 maja 1660 roku w klasztorze cystersów w Oliwie.

W XVIII wieku znaczenie miasta stopniowo malało. Podczas wielkiej wojny północnej miasto wielokrotnie było zagrożone przez obce wojska, a epidemia dżumy z lat 1709–1710 zabiła około 25 tysięcy osób, czyli mniej więcej jedną trzecią mieszkańców. W 1734 roku Gdańsk poparł króla Stanisława Leszczyńskiego i przez kilka miesięcy był oblegany przez wojska rosyjskie i saskie. Ostrzał artyleryjski częściowo zniszczył miasto, a sam Leszczyński zdołał z niego uciec. Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 roku Prusy zajęły Nowy Port i okoliczne tereny, odcinając miasto od zaplecza i utrudniając jego handel.

Jak Gdańsk znalazł się w granicach Prus?

23 stycznia 1793 roku, w czasie drugiego rozbioru Polski, Gdańsk zajęły Prusy. Część rodzin kupieckich wyjechała wtedy z miasta. Wśród nich była rodzina urodzonego tu w 1788 roku Arthura Schopenhauera, późniejszego filozofa.

W 1807 roku, po jedenastu tygodniach oblężenia, miasto zdobyły wojska napoleońskie, wśród których walczyły także oddziały polskie. Na mocy pokoju w Tylży powstało pierwsze Wolne Miasto Gdańsk, zależne od Francji. Przetrwało do 1814 roku, gdy po kolejnym oblężeniu Gdańsk wrócił do Prus. Kongres wiedeński w 1815 roku potwierdził tę decyzję.

W pierwszej połowie XIX wieku miasto rozwijało się powoli. W 1829 roku Gdańsk dotknęła jedna z największych powodzi w jego historii. Sytuacja poprawiła się, gdy miasto połączono koleją z Bydgoszczą w 1852 roku, a później ze Szczecinem, Berlinem i Warszawą. Za nadburmistrza Leopolda von Wintera zbudowano w latach 1869–1871 kanalizację, a w 1879 roku nowoczesny wodociąg, który zamiast wieży ciśnień wykorzystywał podziemny zbiornik na Oruni. W 1873 roku uruchomiono pierwszą linię tramwaju konnego, wybrukowano większość ulic, a na Westerplatte powstało kąpielisko. W 1815 roku ze względów sanitarnych całkowicie zakazano pochówków w centrum miasta. Rozwijały się stocznie, w tym Stocznia Cesarska, z której po latach wyrosła Stocznia Gdańska.

W mieście dominowała kultura i język niemiecki, ale działał też silny ośrodek polskości. Powstawały polskie stowarzyszenia, banki spółdzielcze i gazety, w tym ukazująca się od 1891 roku „Gazeta Gdańska”.

Czym było Wolne Miasto w latach 1920–1939?

Po I wojnie światowej traktat wersalski nie przyznał Gdańska ani Polsce, ani Niemcom. 15 listopada 1920 roku powstało Wolne Miasto Gdańsk, obejmujące miasto i okoliczne tereny, pod ochroną Ligi Narodów, którą reprezentował wysoki komisarz. Polska otrzymała prawo do korzystania z portu, zarządzała koleją i miała własną pocztę. Wolne Miasto było objęte polskim obszarem celnym, a Polska reprezentowała je za granicą. Na Westerplatte powstała Wojskowa Składnica Tranzytowa, polska placówka wojskowa do przeładunku materiałów wojennych.

Większość mieszkańców była Niemcami, a Polacy stanowili według szacunków od około 10 do 15 procent ludności. Władze miasta często utrudniały korzystanie z polskich uprawnień, dlatego Polska zbudowała własny port w pobliskiej Gdyni. W 1925 roku powstała katolicka diecezja gdańska. W 1933 roku władzę w Wolnym Mieście przejęli narodowi socjaliści, którzy prześladowali opozycję, polskie organizacje i gdańskich Żydów. Większość członków gminy żydowskiej wyemigrowała przed wybuchem wojny.

Jak w Gdańsku zaczęła się II wojna światowa?

1 września 1939 roku o świcie niemiecki pancernik „Schleswig-Holstein” ostrzelał polską placówkę na Westerplatte. Ten atak uważa się za początek II wojny światowej. Załoga Westerplatte broniła się przez siedem dni, do 7 września. Tego samego dnia, 1 września, pracownicy Poczty Polskiej w Gdańsku przez kilkanaście godzin bronili budynku przy placu Heweliusza. Po kapitulacji wielu z nich skazano na śmierć i rozstrzelano. Pole bitwy można dziś zwiedzać, a o obronie Westerplatte opowiada wystawa w dawnej Wartowni nr 1.

Gdańsk został włączony do III Rzeszy. Niemcy zamordowali tysiące przedstawicieli polskiej inteligencji i działaczy polskich organizacji, m.in. w lasach Piaśnicy. W mieście działały obozy przejściowe, podobozy obozu koncentracyjnego Stutthof i obozy pracy przymusowej, których więźniów kierowano m.in. do pracy w stoczniach budujących okręty dla niemieckiej marynarki wojennej.

Jak Gdańsk został zniszczony i odbudowany po 1945 roku?

W marcu 1945 roku do Gdańska wkroczyły wojska radzieckie i polskie. 30 marca 1945 roku miasto zostało zdobyte i w dużej części zniszczone. Zniszczeniu uległo około 90 procent zabytkowego Śródmieścia. Według szacunków mniej więcej połowa zniszczeń powstała w wyniku bombardowań i walk, a druga połowa w wyniku podpaleń i burzenia miasta już po jego zdobyciu przez wojska radzieckie.

Na mocy postanowień konferencji poczdamskiej Gdańsk znalazł się w granicach Polski i został stolicą województwa gdańskiego. Większość niemieckich mieszkańców została wysiedlona, a do miasta przyjechali przesiedleńcy z dawnych Kresów Wschodnich i z innych regionów kraju. Gdańsk stał się miastem niemal w całości nowej ludności.

Już w 1948 roku zwodowano w Gdańsku rudowęglowiec „Sołdek”, pierwszy pełnomorski statek zbudowany w powojennej Polsce, który dziś jest statkiem muzeum na Motławie. W latach 50. i 60. odbudowano Główne Miasto. Odtworzono historyczny układ ulic i fasady najważniejszych budowli, choć wiele kamienic za nimi zbudowano od nowa. Historyczny zespół miasta ma dziś status pomnika historii, a do jego najważniejszych zabytków należą m.in. Ratusz Głównego Miasta, Dwór Artusa i Bazylika Mariacka.

Co działo się w Gdańsku w latach 1968–1989?

W latach 1968–1989 w Gdańsku kilka razy dochodziło do protestów studentów i robotników. Najważniejsze z nich opisujemy poniżej w kolejności chronologicznej.

Marzec 1968 i grudzień 1970

W marcu 1968 roku w Gdańsku odbywały się manifestacje i wiece studentów, a na Politechnice Gdańskiej strajk. Dwa lata później, w grudniu 1970 roku, po ogłoszeniu podwyżek cen żywności zastrajkowali robotnicy Stoczni Gdańskiej. Doszło do walk ulicznych, spalono gmach Komitetu Wojewódzkiego PZPR, a milicja i wojsko użyły broni przeciwko demonstrantom. Na całym Wybrzeżu zginęło wtedy kilkadziesiąt osób. Wydarzenia grudniowe doprowadziły do odsunięcia Władysława Gomułki od władzy.

Strajk w sierpniu 1980 roku

14 sierpnia 1980 roku w Stoczni Gdańskiej wybuchł strajk, który szybko objął zakłady w całym kraju. Bezpośrednią przyczyną było zwolnienie z pracy suwnicowej Anny Walentynowicz. Na czele strajku stanął elektryk Lech Wałęsa. 31 sierpnia 1980 roku podpisano porozumienia sierpniowe, które pozwoliły na powstanie pierwszego w krajach bloku wschodniego niezależnego związku zawodowego, Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”. W grudniu 1980 roku przed bramą stoczni odsłonięto Pomnik Poległych Stoczniowców 1970.

Lata 80.

W 1981 roku w hali Olivii odbył się pierwszy krajowy zjazd Solidarności. Po wprowadzeniu stanu wojennego związek zdelegalizowano, a wielu jego działaczy internowano. W 1983 roku Lech Wałęsa otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla, a w 1987 roku Gdańsk odwiedził papież Jan Paweł II, który odprawił mszę na Zaspie. W 1988 roku w stoczni ponownie strajkowano, a w 1989 roku po rozmowach Okrągłego Stołu odbyły się wybory parlamentarne. Dziś na terenach dawnej Stoczni Gdańskiej można zobaczyć m.in. Bramę nr 2 i Salę BHP.

Jak zmieniał się Gdańsk po 1989 roku?

W 1990 roku Lech Wałęsa został wybrany na prezydenta Polski. W 1992 roku diecezja gdańska została podniesiona do rangi archidiecezji. W 1994 roku w hali stoczni podczas koncertu wybuchł pożar, w którym zginęło siedem osób, a w 1996 roku ogłoszono upadłość Stoczni Gdańskiej.

W 1997 roku Gdańsk uroczyście obchodził tysiąclecie. W 2001 roku miasto dotknęła powódź po ulewnych deszczach. W 2005 roku obchodzono 25-lecie Solidarności, a na terenie stoczni odbył się koncert Jeana-Michela Jarre’a dla ponad stu tysięcy widzów. 22 maja 2006 roku wybuchł pożar kościoła św. Katarzyny, w którym spłonęły dachy i uszkodzony został carillon na wieży.

W 2012 roku na nowym stadionie w Letnicy rozegrano mecze mistrzostw Europy w piłce nożnej. W 2014 roku otwarto Europejskie Centrum Solidarności, a w 2017 roku Muzeum II Wojny Światowej. Na dawnych terenach stoczniowych i na Wyspie Spichrzów powstają nowe dzielnice mieszkaniowe. 13 stycznia 2019 roku podczas finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy zaatakowano prezydenta miasta Pawła Adamowicza, który zmarł następnego dnia. Jego następczynią została Aleksandra Dulkiewicz.

Którzy sławni ludzie są związani z historią Gdańska?

W Gdańsku urodziło się lub pracowało wiele postaci znanych w całej Europie. Tabela pokazuje kilka najważniejszych.

Gdzie w Gdańsku poznać historię miasta?

Dzieje Gdańska najlepiej poznać na miejscu. Muzeum Gdańska ma oddziały m.in. w Ratuszu Głównego Miasta, Dworze Artusa, Domu Uphagena, Twierdzy Wisłoujście i w budynku Poczty Polskiej przy placu Obrońców Poczty Polskiej. Muzeum II Wojny Światowej, którego gmach stoi niedaleko Poczty Polskiej, opowiada o wojnie z perspektywy Gdańska i całej Europy i opiekuje się też terenem Westerplatte. Europejskie Centrum Solidarności przy dawnej Bramie nr 2 stoczni przedstawia strajki 1980 roku i drogę do wolności. To jedno z muzeów opowiadających o najnowszej historii miasta, a sama Brama nr 2 należy do symboli wolnościowego Gdańska. Dziś formalne umowy o współpracy łączą Gdańsk z miastami partnerskimi w Europie, Azji i Ameryce Północnej.

Źródła: encyklopedyczne opracowania historii Gdańska oparte m.in. na „Historii Gdańska” pod redakcją Edmunda Cieślaka; Muzeum Gdańska; Europejskie Centrum Solidarności; Muzeum II Wojny Światowej.